ئینسانی هەورامی جە ڕاوینوو نویسەروو گەورەو هەورامانی نەمر محەمەد مستەفازادە

 

محەمەد مستەفا زادە نویسەروو هەرقەتینوو زوان و فەرهەنگوو هەورامانی ساڵەو1349کۆچی ڕۆجیاری جە شاروو نودشەینە چەمێش ترووکناینە دنیا، بە داخەوە  جە26 ئارگاو ساڵۆ1391 بە هۆکاروو سەکتەی قەلبی پەی هەتا هەتاین ماڵئاواییش جە ژیوای کەرد. ئی کەسایەتیە ویربەرزە ساحیبوو یەرێ بەرویر و چنها مەقالێ سەروو زوان وفەرهەنگوو هەورامانین. نامێ بەرویرەکاش "زوانی هۆرامی و دنیای مدڕن چاپ1389" نامە نویسەی بە زوانی هۆرامی 1391" زوانوو ژیوای1392"

گەرەکما هەم پسەو کەسێ کە پەیوەندی وێڕاسم چنی کاک محەمەدی بیەن وهەم جە دلێنەو کتێبەکاو ئی نویسەرە پایەبەرزەیە ڕاوینیش جە بارەو ئینسانوو ئارۆ هەورامانی شی کەرووە. وەڵ جە هەرچێونە گەرەکما بڕێو سەروو ویروو باوەڕ وهەر پاسە شەخسیەتوو ئی نویسەریە باس کەروو. محەمەد مستەفا زادە پسەو ئینسانێوی ساحیب ویروو ئەندیشە ی، و تئۆریسیەنوو خزمەت بە وێ، ئینسانێ بێ  کە وێش جە هیچ کەسی کەم نەزانێ، و بە هەورامی بیەیشۆ بە تایبەت بە فەرهەنگوو زوانیشۆ پسەو ئێفتخارێو تەماشە کەرێ ، و هەمیشە پا ئاواتێ بێ کە ئینسانێ هەورامی پەروەرنۆ کە دلێ تەپوو تۆزوو دونیاو بێ هۆویەتیەنە ئینسانی هەورامی وێش جە دەس نەذۆ، و بە شێوێ وێپا، بنەماو ژیوای ئینسانی وێش بە زوان و فەرهەنگی هەورامیانە بەر وزۆ، ئاذ پا باوەڕە بێ کە خەڵکوو هەورامانی جە درێژایی ویەردەینە نیازشا بە هیچ  کەسی نەبیەن کە ژیونۆشا، و هیچ وەخت نەلێنینە چیروو بارمتەو هیچ  بێگانە، و ئینسانی هەورامی جە گردوو بوارەکاو ژیوایشەنە وێپا بیەن و تاوانش ڕاو ویرچەموو وێش بێزۆوە و ژیوای وێش بە سەربەرزانە بەرۆ سەر، هەمیشە داڵغەش ئانە بێ کە ڕایێ درووسە بێزۆوە وکەسایەتی ئینسانی هەورامی چا ڕاوە  یاونۆ بە کێبیەیێو کە  سەروو بنەماو ویرێوی هەورامیانە مەرزیابۆرە، هەر پاسە کە جە لاپەڕەو63کتێبوو زوانوو ژیوای باس سەروو ڕاو هەورامانی کەرۆ، و چی باسەنە ویرە تەنگ نەزەرەکا کێشنۆ بە تەنگنا، و ڕاو هەورامانی پسەو تاکە ڕاو نەجاتوو ئینسانی هەورامی جە وەرانوەروو ئا ویراوە کە دژایەتی چنی کێبیەی کەرا مارۆ وەروو باسی.

هەر پاسە کە جە لاپەڕەو46ئی بەرویرینە باس جە وێ کەم وینای خەڵکوو هەورامانی و ئینسان هەورامی بە تایبەت ئا ڕۆشەن ویرە داعیە دارێ کە ئارۆ لوێنێنە دلێ سەنگەروو بێگانەکا وخەریکوو نویسەی بە زوانەکا تەرینێ، جە حاڵێنە کە زوانوو فەرهەنگوو وێشا بە گاڵتە گێرتەن، و پەی زەڕوو پارەی هەر کووجیەو کەلەبەرێنە وێشا مەڵاس دان تا زەربە بذانێ ئۆ شەخسیەتوو هەزاران ساڵەو فەرهەنگ و زوانوو هەورامی، مستەفا زادە وێ کەم وینای هەورامیەکا بە تنی مەحکووم کەرێ.

و پەی نەجاتوو تاکی هەورامی چی تەنگەلێژە نەذامەتیە وێ پڕووکێنەریە  وێ کەم زاناینە، دوێ چێوێ سەرەکیێ پسەو ڕاگە نەجاتو ئینسانی هەورامی بەر وزێ، جە لاپەڕەو 59و84بەرویروو زوانوو ژیواینە، دوێ بابەتێ پسەو نەجاتوو تاکی هەورامی بەر وزۆ یەکەم. وێ ئاگایی پسەو بنەماو ژیوای تاکی هەورامی دووهەم. نویسەی بە زوانوو وێ و خزمەت بە زوانوو وێ پسەو کرێڵوو وەڵکۆتەو ئینسانی هەورامی ئارێ وەروو باسی.

ئەگەر خاس سەرەنجە دەیمێ نامۆ یۆ جە بەرویرەکاش نیانش زوانی هەورامی و دونیای مدڕن، دیارا کە یاوگەش چی نام نیایە چێشا، یەکەم؛ ئاذ گەرەکشا بە شێوێو گنۆوە ئۆ پەڕوو مدرنیتەی و ئی هەستوو باوەڕیە دلێ دڵوو مەژگوو کناچەو کوڕی هەورامینە بنیاد بنیۆ کە ئێمەیچ تاومێ پسەو وێما ژیومێ، بە زوانوو وێما هەرچیما گەرەک بۆ و هەرچیما وەش بسیۆ متاومێ بە گاش بارمێ، و جە ڕاوینێ تەرۆ گەرەکشا ئا پەڕچینە وەش کریایا کە ئینسانی هەورامی پەی وێش وەشێش کەردێنێ، و وەششا پەی کەردەن، وڕنۆشا و جە ڕاوینێوی مدڕن وێ شناسە کەرۆ، و هەستوو جمنایرێوی وێپا بذۆ بە ویروو ئاوەزوو تاکی هەورامی و چی ڕانە یارمەتی دەروونشناسی و ڕەوانیش بذۆنە.

ئەگەر پەرسە کەرمێ کە چی نامۆ یۆ جە کتێبەکاش نامە نویسەی بە زوان هەورامین، و ئی نامێ چە پەیامێش پەی ئینسانوو ئارۆ هۆرامانی هەن، بە دڵنیایوە جە وڵامەنە ماچمێ کە ئی پایەبەرزە چی بەرویرەنە ڕۆڵوو ڕەوان دەرمانێ گێڵنۆنە، کە گەرەکشا ئا تینوو هێزە هەورامیەیە کە جە پەیوەندی بەینوو ئەذاو تاتەی و زاڕۆڵەی و چنی یۆترینی زینە کەرۆوە و ئینسانی هەورامی سەروو ئی ڕێوە  وەزنۆرە و دڵە ورکەکاش جە وەشەویسیەکاش گێرە تا تەنگوو جەڵەمەکاو ژیوایش دلێ وێشەنە و بە زوانوو وێش حەلێ کەرۆ، تا خاستەر تاوۆ چنی ژیوای وێش سازنۆ. جە ڕاوینێ تەرۆ؛ مستەفازادە چی بەرویرەنە فرە سەروو، وەشەویسی و عەشقی ڕاسەقینەو کەسە نزیکەکا ورەفێقەکاش نویسەنش. ئینەیچ گێڵۆوە پەی ئا پەیلوایە کە پەی زوانوو فەرهەنگوو هەورامی بێش ئاذیچ چیوێ جوز نەرموو نیانی و پەیوەندی عاشقانە چنی نزیکەکاش چێوێ تەر نەبێ، خاستەر واچوو پەیامێ مذۆ بە تاکی هەورامی کە وەشەویسی بنەماو فرەو چێوەکانە.ئەگەر سەرەنجە دەیمێ. چی بەرویرەنە واتەهایێ بەکار بەرۆ کە سەرچەمەو فەرهەنگوو زوانی هەورامانی بە تەمامەن نیشانە مذا"واتەهایێ پسەو.ئازیزەکێم، نامەو ئەذای پەی کوڕی، بە دونیا ئامای زاڕۆڵا، هۆروەسەی دلێ مەیذانینە، نەورۆز و ساڵێ تازێ، دڵوەشی، لاونایۆ کەسەکا، قەذر زانای، ڕۆ بە دنیا ئامای" ئی واتێ پەڕێنێ جە وەشەویسی بە ئینسانەکا و گەرەکشا بە شێوێو پەیوەندی ئینسانەکا فرەتەر کەرۆ و شەتڵۆ کێبیەی تاکی هەورامی چا ڕاوینیوە کۆڵەکێ بنیۆ.

مستەفازادە پسەو ئاخرین داواکاری وێش ئی بنجکێشە پەی خەڵکوو هەورامانی بنیاد نیا 'بنویسمێ بە زوانی هەورامی بوانمێ بە زوانی هەورامی کە ئاڵاو قەڵەمی نەبڕیاینە باڵاو هیچ مللەتێرە"  ئارۆ هەورامان پەنەوازش بە ئینسانهایێ ژیروو بە ئاوەزی پسەو ئی نویسەرە گۆرەیە هەن کە پەی هەورامانی و زوان هەورامی هەنگامێ پتەوە هۆرگێرا، گەنگامێ کە جە ڕاساو ڕاو خزمەت بە زوانوو هەورامینە بۆنە ئارۆ ئێمە جوانوو هەورامانی  مشتوو مڕما زوانی هەورامین و ڕاوینوو کەسانێ و ویرچەموو کاسانێو قبووڵ کەرمێ کە نویسەرێ ڕاسەقینەو زوانی هەورامینێ نەک کەسانێ کە وێشا خەڵکوو هەورامانینێ و بە زوانێ تەر منویساو و وێچشا بە داعیەداروو بوارە جۆراوجۆرەکاو هەورامی زانا، مشیۆم هەرچی زووتەر تاکوو هەورامانی ڕوە کەرۆ ئۆ زوانەکەیش و حورمەتوو ئێحترام بنیۆرە پەی ئا کەسانا کە چی ڕانە ژیوای بێ گەردوو پاکشا پێشکەشوو خزمەت بە ئینسانی هەورامیشا کەرد. نویسەروو هەورامانی مشیۆم یەرێ سفەتێش با "قەڵەمش هۆرامیانەن، وێپان، عەشق بە ئینسانی بنەماو ژیوایشا، ئەندیشە ڕانما و رێشا"

 

ڕاو ویرچەمی ئینسانی، نەمر مستەفازادەی بە زینەکەردەیوەی زوانوو فەرهەنگیووهەورامانی  یاونمێ بە  یاوگە...

 

نویسەر: ژیار سڵامەتیان

24ئارگاو1392ڕۆجیاری

مەریوان

ملاحسن دزلی

ملاحسن دزلی دانشمند کُردی که در الازهر مصر کرسی استادی داشت

کردستان جدا از طبیعت دلربایش صاحب شیر مردان و شیر زنانی است که این آب و خاک به وجود چنین بزرگانی به خود می‌بالد بزرگانی که در نهایت قناعت و خضوع به مدارج عالی علمی و دینی و هنری دست یافته‌اند و سرآمد زمان خویش گشته‌اند .بزرگانی که می‌بایست داستان زندگیشان فانوس راه‌مان می‌گشت و بحث از بزرگواریشان را سینه به سینه نقل و آنرا ماندگار می‌کردیم اما افسوس به هر دلیلی در هیچ کتاب و منبعی یادی از ایشان نشده است. بزرگانی همچون روناک یاسین مریوانی استاد بزرگ اسطوره‌شناسی دنیا؛ عالم فقیه ملا احمد نودشی و ماموستا ملا عبدالکریم مدرس و...که هر کدام صاحب تألیفاتی زیاد بوده‌اند، و چندین و چندین بزرگوار دیگر. دور نرویم که ماموستا ملا حسن دزلی که حدود 60 سال از درگذشت ایشان می‌گذرد در هیچ کتابی آن طور که شایسته است نامی برده نشده است کسی که به نام یک دانشمند کورد در دانشگاه الأزهر صاحب کرسی استادی بود. کسی که در اوج فقر و قناعت بدین درجات دست یافت و تا آخر عمر زندگیش را بدین قناعت گذراند .

ملا حسن دزلی این عالم فقیه و آگاه،درد آشنا و شاعر توانا متخلص به هجری فرزند ملا محمدبن محمدرضا در سال 1275ه.ق از خانواده‌ی مردوخیان اورامان در روستای «وه یسیا » اورامان چشم به جهان گشود .در سن 6 سالگی شروع به تحصیل کرد. سپس مقدمات را نزد پدر بزرگوارش آموخت. در روستای « ده‌گاشیخان » نزد حاجی شیخ یوسف صرف و نحو و منطق را فرا گرفت.

سپس برای رسیدن به مدارج عالی تر به شنو، لاجان و روستاهای اطراف بیاره و...  می‌رود. نزد عالم بزرگ هه‌ولیر نیز کسب علم کرد. سپس به سلیمانیه رفت و بعد به موکریان رفته و در خدمت استاد اعظم هه‌ولیر اجازه‌ی اجتهاد گرفت و در روستای «سه‌نگان» به تدریس پرداخت. و بعد نیز در ده‌گاشیخان تدریس نمود. چندی بعد ده‌گاشیخان را به قصد «دزلی» ترک نمود و در بانی‌شار از مناطق همجوار «شاره‌زور» هم به تعلم پرداخت. گفتنی است او به دنبال استاد حاضر بود فقر و هزاران سختی را برای حاضر شدن در محضر آنان قبول می‌کرد. بر اثر مسئله طلاق که برای وی در بانی شار پیش می‌آید و ملاهای آن زمان حکم به جدایی او و همسرش می‌نمایند اما ملاحسن آن را باطل می‌داند و به جرأت فتوا می‌دهد که هیچ طلاقی واقع نشده و هیچ اتفاقی نیفتاده است. بر اثر همین فتوا او را به بغداد نزد مفتی بزرگ بغداد می‌فرستند او در نزد چندین ملای دیگر به صراحت نظرات و فتواهای خود را بیان می‌کند در آنجا به دلیل دانش و شهامت او، کرسی مفتی و قاضی‌القضات را به او می‌دهند اما او در خواست تحصیل در دانشگاه الازهر مصر یا مدینه را می دهد که قبول می کنند. سپس به الازهر مصر می‌رود و بعد از سه سال تحصیل در آنجا به کرسی استادی دانشگاه نائل می‌گردد و حدود 9سال استاد این دانشگاه می باشد . چنانچه در دیوان اشعار ایشان آمده پس از 7 سال تدریس و تحصیل در جامع الازهر دلش سخت هوای وطن می کند و شیفته و بی قرار، دست از کرسی استادی می‌شوید و راهی مناطق اورامان می‌شود

و می سراید:

«شه‌رته هه‌ورامان به جێ نه‌هێڵم        مه‌گه‌ر ئه‌وساته که به جێ دێڵم»

ملا حسن حدود 90 سال عمر کرد هر چند که همه عمر قناعت پیشه کرد وبا تنگدستی زیست، اما 10 سال آخر را در نهایت فقر و بی‌چیزی گذراند و در حالی که به سختی راه می‌رفت برای تهیه‌ی سوخت زمستانش ناچار بود خود به کوه و دشت برود و پشته‌ی هیزم حمل کند . مردی که هرگز طرف مقامی نرفت و هیچ منصبی را نپذیرفت، همواره هدایای کوچک و بزرگ سالکین و متمکنین را پس می‌فرستاد و این بیت را زمزمه می کرد:

«من هه‌ڵوی لووتکه‌ی به‌رزی داڵانیم         هه‌رگیز وه‌ک قاڵاو ناکه مه چینه»

وی با ملاباقر بالک، ماموستا کلاشی هورامان، ماموستا قاضی، هه ژار و هیمن (دو تن اخیر از شاعران کورد بودند) نیز دیدار داشته او از خود یک دیوان بجای گذاشته است.

این دانشمند سرانجام به سال 1365 ه.ق. در روستای دزلی چشم از جهان فروبست و همانجا به خاک سپرده شد.

مختصری درباه هورامان

وجه تسمیه‌ی اورامان (هورامان)
از نظر زبان‌شناسی و معناشناسی، کلمه‌ی اورامان ترکیبی از اور + امان می‌باشد که «اور» به معنای آتش و «امان» به معنی نجات و پناه است و ترکیب آن به معنی «آتش پناهم ده» می‌باشد که بر اساس معناشناسی به دوران زرتشت بر می‌گردد.
به گفته‌ی مینورسکی، یونانیان در زمان پیش از اسلام بر منطقه‌ی اورامان تسلط داشته‌اند و همین امر منشأ اشتراکات لغوی زیادی شده است؛ مثلاً طلا در زبان یونانی به معنای «اوروم» می‌باشد و چون یونانیان در اورامان طلایی زیادی پیدا کرده‌اند اسم آن را اورامان گذاشته‌اند که به معنای طلای زیاد است.
از دیگر وجه تسمیه‌های اورامان این است که، واژه اورامان یا هورامان از دو بخش «هورا» به معنی اهورا و «مان» به معنی خانه، جایگاه و سرزمین تشکیل شده ‌است و به همین دلیل اورامان به معنی «سرزمین اهورایی» و جایگاه اهورامزداست. «هور» در اوستا به معنی خورشید نیز آمده است و هورامان «جایگاه خورشید» نیز معنی می‌دهد.
یکی دیگر از وجه تسمیه‌های اورامان این است که هه‌ورامان ترکیبی از «هه‌ور» به معنی برآمدگی و ارتفاع و «امان» به معنی بالا آمدن می باشد که ترکیب آن به معنای مکانی مرتفع است که از اطرافش بلندتر می‌باشد.
براساس اعتقاد اهالی روستا، اورامان در قدیم زندان اسکندر بوده است. آنها معتقدند در آن زمان یک نفر از دیگر مناطق کُردستان به این زندان تبعید و منتقل می‌شود. فرد تبعید شده اورامی زبان بوده و از شدت رنج و گرسنگی در زندان فریاد برمی‌آورد که اوراما‌ن یعنی گرسنه‌ایم و از آن زمان تا کنون نام این روستا اورامان بوده است که به معنای گرسنه‌ایم می‌باشد.

جغرافیای روستای اورامان تخت
پس از پشت سر گذاشتن کوه‌های سر به فلک کشیده و پوشیده از برف و عبور از جاده‌های پر پیچ و خم و گذر از کنار رودخانه سیروان، یکی از روستاهای استان کردستان خودنمایی می‌کند که معماری آن زبانزد خاص و عام است. روستای اورامان با معماری ویژه و طبیعت بکر و زیبایش هم‌ اکنون به عنوان یکی از قطب‌های گردشگری در سطح کشور به ثبت رسیده است و حتی گاه علاوه بر گردشگران داخلی افرادی را نیز از دیگر کشورهای خارجی مهمان خود می‌بیند. این روستا را هزار ماسوله نیز می‌نامند. زیرا معماری آن همانند ماسوله ‌است در این روستا، بام هر خانه حیاطی است برای خانه دیگر و این داستان همچنان تا پشت روستا ادامه می‌یابد. معماری سنتی این روستا مبتنی بر سنگ است و در ساخت خانه‌های مسکونی به هیچ وجه از ملات استفاده نشده است. روستای اورامان تخت در تقسیم‌بندی مناطق آب و هوایی کشور در منطقه‌ی معتدله کوهستانی قرار گرفته که از بارش باران‌های نسبتاً مطلوب برخوردار است
از سوی دیگر، فرهنگ و تمدن این کهن‌دیار به‌ عنوان بخشی از تمدن بزرگ ایران‌باستان با زیرساخت‌هایی محکم و استوار از موسیقی و عرفان گرفته تا ادبیات نوشته و نانوشته‌اش و آداب و رسوم مبتنی بر خرد جمعی و نبوغ سازگار با طبیعت اهورایی‌اش شایسته است و سبب می‌شود که هر سال گردشگرانی از سایر نقاط کشور و در مواردی از بعضی از کشورهای دنیا راهی این منطقه شوند.
مردم روستای اورامان به زبان اورامی‌ سخن می‌گویند و مردان اورامانی چوخه، پانتول، ملکی شال، دستار، فرنجی و کله بال و زنان آن جانی، کلنجه، شال، کلاه و کلله می‌پوشند که این لباس‌ها علاوه بر داشتن رنگ‌های متنوع با زیورآلات مختلف نیز تزئین می‌شوند.
پیش از ورود پارچه و کفش‌های خارجی و سایر منسوجات داخلی به استان کردستان، بیشتر پارچه‌ها و پای‌افزار مورد نیاز مردم روستای اورامان به دست بافندگان و دوزندگان محلی بافته و ساخته می‌شد که هنوز هم تعداد محدودی از این نوع البسه وجود دارد.

 

مراسم «زه‌ماوه‌نو پیر شالیاری»
انسان‌ها همواره در طی انجام مراسم تاریخی که از گذشتگان‌شان به ارث رسیده می‌خواهند تداوم روح فرهنگی خود را به نمایش بگذارند؛ با به نمایش گذاشتن اشتراک ارزش‌ها و آرمان‌های انسان‌های معاصر با نیاکان تاریخی، تسلسل فرهنگی به نحو چشمگیری برقرار می‌شود. از ویژگی‌های خاص این سلسله مراسم که تحت عنوان عروسی پیرشالیار برگزار می‌شود پیوند عقاید دینی ـ اسلامی مردم با فرهنگ بومی منطقه است. وفور نمادهای فرهنگی مردم‌شناختی در این مراسم آن را مستعد تفحص و تحقیقی درخور نموده است. با تدقیق در شیوه‌ی برگزاری این مراسم و بررسی مردم‌شناختی آن می‌توان به بسیاری از نمود‌های فرهنگی مردم منطقه که در تاریخ به فراموشی سپرده شده پی برد و بسیاری نکته‌های پنهان را آشکار ساخت. امید است نتایج این پژوهشْ هدف آن را که مداقه‌ی مردم‌شناختی در فرهنگ مردم منطقه‌ی اورامان است به‌جا آورده و مورد استفاده‌ی محققان علاقه‌مند واقع گردد.
مراسم «زه‌ماوه‌نو پیر شالیاری» (عروسی پیر شالیار) نیز از جمله مراسم مذهبی است که سالانه هزاران نفر را به یکی از مناطق دورافتاده‌ و صعب‌العبور ایران به نام «اورامان» جذب می‌کند. ویژگی‌های خاص جغرافیای طبیعی این منطقه باعث پدید آمدن موارد منحصر به فرد فرهنگی‌ شده است که می‌توان نمود آن را در حوضه‌هایی چون اعتقادات، گویش، موسیقی، پزشکی بومی، صنایع دستی و ... شاهد بود. در حوزه‌ی اعتقادات، نزدیک به هزار سال است که مردم منطقه‌ی اورامان عروسی پیر شالیار را نسل به نسل برپا کرده و پشت به پشت به فرزندان خود انتقال داده‌اند. اين مراسم در حقيقت نه يك رسم بلكه سلسله مراسمی است كه در طول سال و بر طبق سنت گذشته انجام مي‌گيرد و هر كدام گوياي نكات ارزشمند اجتماعي، ‌فرهنگي ‌و اعتقادی خاص آن دیار است.

 

درباره پیر شالیار
«پیرشالیار» یکی از (۹۹) پیر اورامان به شمار می‌رود که در میان مردم کُرد به ویژه مردم اورامان از قداست و وجهه اسطوره‌ای و آیینیِ ویژه‌ای برخوردار است، درباره زمانه و زندگی پیر شالیار در منابع تاریخ معتبر سخنی نیامده و بیشتر روایات موجود به صورت سینه به سینه نقل شده و توسط نویسندگان محلی ثبت شده است. سه آیین اسلام، زرتشتی و یارسان پیر شالیار را از بزرگان خود می‌دانند و برای اثبات آن نیز دلالیل متعددی ارائه می نمایند با وجود این درباره این روایتها، که بیشتر شبیه افسانه‌اند، میان صاحب نظران اختلاف وجود دارد در فرهنگ مزدیسنا پیرشالیار(پیرشهریار) بعنوان یکی از موبدان زردشتی اواخر عصر ساسانی که کتابش را به کسی نشان نمی داده و سخنانش در نزد مردم «ضرب المثل» بوده است، برخی مربوط به دوره اشکانی و گروهی نیز متعلق به 1500سال پیش از میلاد مسیح دانسته‌اند در مقابل برخی نام اصلی او را مصطفی پسر خدادداد و معاصر شیخ عبدالقادر گیلانی پنداشته که پس از دیدن پیامبر اسلام در خواب ایمان آورد و کتاب جدش پیر شالیار اول، یعنی کتاب معرفت را مطابق قوانین اسلامی تغییر داد، و دلایل مسلمان بودن پیر شالیار را نیز اینگونه بیان می‌کنند: ۱- مرقدش روبه کعبه الله قبله مسلمانان است نه مثل ادیان گذشته یا رو به خورشید. ۲- عبادتگاه (چله خانه) و خانه مسکونیش که باقیست روبه قبله واقع شده است. ۳- باغ و زمین و چشمه هایش که امروزه نیز آثار آنها باقیست به اسم سید مصطفی معروفند….دسته‌ای هم او را از مبلغان آیین یارسان (اهل حق) و مرید شاه خوشین پنداشته و نام او را برای 3 فرد متفاوت در 3 دوره متفاوت از قرن 5 تا 8 به کار برده اند  در دفترهای کلامی اهل حق هم اشعاری از او درج شده است.

(آوای ماد)

اورامان و توریسم

اورامان و توریسم

مقدمه :

 

توريسم به طور کلي به عنوان مسافرت تفريحي در نظر گرفته مي شود هر چند که درسالهاي اخير شامل هرگونه مسافرتي مي شود که شخص به واسطه آن از محيط کار يا زندگي­خارج مي شود.کلمه توريست از زماني پديد آمد که افراد طبقه متوسط به مسافران طبقه اشراف پيوستند اغلب توريست ها بيش از هر چيز به آب هوا ،فرهنگ با طبيعت علاقمند هستند .توريسم سازمان يافته در حال حاضر شرايط تبديل شدن به يکي از ارکان اصلي اقتصاد جهان را داراست.در اين راستا گردشگري روستائي  نيز جز فعاليت هائي محسوب مي شود که مي تواند باعث رونق اقتصادي و همچنين باعث اشتغال زايي در يک منطقه شود.

تحولات جهاني که در زمينه هاي اقتصادي اجتماعي  طي سالهاي بعد از جنگ جهاني دوم به وقوع پيوسته خصوص افزايش جمعيت ،افزايش سطح رفاه اجتماعي و افزايش اوقات فراغت منجر به توسعه گردشگري در نواحي روستائي شد اين صنعت توان ايجاد فعاليت اقتصادي بالايي دارد و هر ساله مي تواند جوابگوي تعداد زيادي از نيروي کار وارد شده به بازار باشد زيرا با ورود جهانگردان به هر ناحيه مشاغلي ايجاد مي شود که مي تواند تعداد زيادي از جمعيت فعال راجذب کند . بر اساس آمارهاي شوراي جهاني سفر وجهانگردي اقتصاد سفر وجهان گردي 192.2 ميليون شغل معادل 8%از کل اشتغال را به خود اختصاص داده است . دراين ميان استان کردستان با دارا بودن جاذبه هاي تاريخي طبيعي فراوان پتانسيل لازم براي تبديل شدن به يکي از قطب هاي گردشگري ايران را دارا مي باشد. روستاي باستاني اورامان به دليل جاذبه هاي تاريخي ،نوع فرهنگ اصيل آن وچشم اندازهاي زيباي طبيعي همواره مورد توجه گردشگران داخلي وخارجي بوده است. ولي متاسفانه به دليل عدم سرمايه گذاري و مديريت صحيح در اين زمينه پيشرفت چنداني نداشته است. هدف از اين تحقيق معرفي جاذبه هاي توريستي وگردشگري هورامان و ارائه راهکارهاي لازم جهت بهبودي صنعت توريست دراين منطقه مي باشد.

منطقه مورد مطالعه:

روستاي اورامان تخت که هم اکنون يکي از قطب هاي گردشگري استان کردستان محسوب مي شود در 60 کيلومتري جنوب مريوان ودر قلب محور ديدني وتوريستي مريوان_کرمانشاه قرار گرفته است.اين روستا در فاصله 46 درجه و14 دقيقه تا46درجه و28دقيقه طول جغرافيايي و35درجه و16 دقيقه عرض جغرافيايي قرار دارد. يکي از ويژگي هاي منحصر به فرد روستاي اورامان بافت ويژه و نوع معماري سنگي و خاص اين روستا مي باشد .بافت اين روستاکه خود ازاصلي ترين جاذبه هاي توريستي مي باشد پلکاني وبناها با سنگ لاشه محلي وبه صورت خشکه چين و بسيار زيبا وديدني ساخته شده که پيشينه تاريخي بسيار طولاني دارد.

این روستا  محصور میان کوهستانهای بلند و خوش آب وهوا ( سلسله کوههای تخت و شاهو کوسالان و گردنه پیر رستم ) قرار گرفته است . روستایی کهن ودارایی ویژگیهای خاص فرهنگی ، سنتی ، معماری ومردمی متدین و مهمان نواز که طی قرنها به حفظ دین و سنت و فرهنگ خویش همت گماشته اند . محققین قدمت این روستا رابه قرنها قبل از امیلاد مسیح و جزو اولین سکونتگاههای قوم آریائی نسبت می دهند .هورامان تخت و در کل دیار هورامان یکی از مناطق زیبا ودیدنی استان کردستان بوده است که در کنار مواهب طبیعی و خدادادی ، حفظ فرهنگ دیرین و آداب و سنت حسنه پیشینیان ونمادهای فرهنگی از جمله زبان ، لباس ، صنایع دستی و معماری سنتی ( سنگ خشکه چین ) این منطقه رابه یکی از نقاط دیدنی و مورد توجه گردشگران و محققین تبدیل نموده است .

زبان آداب ورسوم وفرهنگ دیرین نشان از پیشینه دیرین این روستا و فرهنگ غنی آن دارد هورامان قبل از اسلام نیز پیشینه درخشانی داشته است و مرکز تعلیم وتربیت آئین زرتشت و یگانه پرستی بوده است يکي از ويژگي هاي منحصر به فرد روستاي اورامان بافت ويژه و نوع معماري سنگي و خاص اين روستا مي باشد .بافت اين روستاکه خود ازاصلي ترين جاذبه هاي توريستي مي باشد پلکاني وبناها با سنگ لاشه محلي وبه صورت خشکه چين و بسيار زيبا وديدني ساخته شده که پيشينه تاريخي بسيار طولاني دارد.

وجه نامگذاری اورامان :

واژه اورامان یا هورامان از دو بخش هورا به معنی اهورا ومان به معنی خانه ، جایگاه و سرزمین تشکیل شده است . بنابریان اورامان به معنی سرزمین اهورایی و جایگاه اهور مزدا است .

هور در اوستا به معنی خورشید آمده و هورمان جایگاه خورشید نیز معنی می دهد . چهار بیت شعری که برروی پوست پاره ای به زبان اورامی کهن وبه خط پهلوی در منطقه شهر زور ( اطراف سلیمانیه ) به دست آمده است ، مرثیه ای است که ویرانی و پریشانی ناشی از حمله اعراب را به نواحی شهر زور بیان می دارد و در آن هور به معنی اهورا آمده است .

آثار ومراسمات سنتی و تاریخی هورامان :

هورامان به دلیل قدمت تاریخی و پیشینه کهن دارای فرهنگ و آداب ورسوم و نمادهای فرهنگی ویژه ای است که هر کدام از این نمادها روشنگر گوشه هائی از زوایای فرهنگ کهن این دیار است .

معماری تمام سنگی و خشکه چین هورامان نشانگر سخت کوشی و صلابت و همت مردمان کوه نشین این دیار است

قلعه تاریخی که در قله کوه تخت موسو م به قلا که خرابه های آن به صورت برج های سنگی باقی مانده است از آثار باستانی این دیار به شمار می رود . از آثار معماری قابل توجه مسجد این روستا می باشد که آنهم به صورت خشکه چین ساخته شده است و تمامی مصالح به کار رفته در آن شامل سنگ وچوب است از دیگر آثار می توان به هتل سنگی اورامان اشار ه کرد که هر دو کار استادان بومی با امکانات محلی است آثار وابنيه تاريخي اورامان به اندازه اي زياد مي باشد که دراين تحقيق نمي توان به همه آن­ها اشاره کرد.

مراسم باستاني اورامان که شهره جهاني داردودرميان مردم اورامان جايگاه خاص ومقدسي دارد در دونوبت زمستان وبهاره اجرا ميگرددمراسم زمستاني در هفته دوم بهمن ماه مصادف با جشن سده اجرامي گرددتحت مراسم خاصي (بنام زه ماون پیر ) که باقرباني کردن شروع وبا رقص وسماع دراويش پايان مي پذيرد.

از ديگر مراسم باشکوه اين ديار مراسم کومساي مي­باشدکه در 15 ارديبهشت هر سال ودر آرامگاه پيرشالياربرگزارمي شودوطي ان ياد وخاطره پير فرزانه خود را گرامي مي دارند دراين روز مردم درارامگاه پير حاضر شده وبه شکستن سنگ معروفي در محوطه آرامگاه مي پردازند.اين باور وجود دارد که خرده سنگها براي ازياد نسل حيوانات وباعث برکت در محصول مي­شودواين سنگ هر ساله آرامگاه پير شاليار(پيرفرزانه ومبلغ مذهبي )که ازاو کرامات بسيار نقل شده است این سنگ هر ساله از نو سبز میشود و در پایان مراسم از میهمانان با دلمه مخصوص پذیرایی میشود وچله خانه(مکان رياضت وچله نشيني)از ديگر ابنيه تارخي اين منطقه مي­باشد .

 

صنایع دستی :

گیوه یا کلاش پای افزاری راحت ، با دوام ، مقاوم ، خنک ، مورد استفاده جوامع کوچ نشین روستایی و شهر نشین است سادگی ابزار کار و دردسترس بودن مواد اولیه برای تولید آنو همچنین و جود نیروی کار و در دسترس ، موجب رواج پیشه گیوه کشی ( کلاش چنی ) در کردستان بویژه در ناحیه اورامان شده است .

در تهیه کلاش سه نوع کار به موازات و یا به ترتیب هم انجام می گیرد .

(الف) : کار خانگی که عبارت از بافتن رویه گیوه که توسط زنان ومرداندر اوقات فراغت در خانه و گذر گاه انجام می گیرد .

(ب) : کارگاهی که مربوط به ساختن کف وتخته گیوه و دوخت رویه به آن بوده و توسط سه نفر به طور زنجیر ه ای انجام می شود . این فرد پونی یا شگرد است که کارش تهیه فتیله از پارچه های رنگی سفید ، آبی ، و قرمز است ، پی کنه گیر که وظیفه اش پیوند و سرهم کردن فتیله ها و آماده ساختن تخت گیوه برای استاد است که در مهارت و تخصص ، حد میانی پرونی و استاد را دارد . وی فتیله ها را به وسیله تسمه های از پوست گاو با قدرت ومهارت به هم پیوند می دهد و. کلاشگر که استاد و صاحب کارگاه و وظیفه برش و پرداخت و آماده سازی تخت گیوه ( کلاس ) را دارد .

(ج): مرحله اتصال رویه وتخت گیوه است که آن را ( پرگا مارونی ) می نامند . استاد پس از آماده سازی تخت گیوه ، محل دوختن رویه و تخت رابا درفش سوراخ ومشخص می کند و آن رابه شخصی در خارج از کارگاه می دهد و او باموی تابیده شده بز ، رویه وتخت را در محل سوراخ شده می دوزد که به این شخص( پرکا ماکیو ) می گویند .

در مراحل کارگاهی ساختن گیوه ممکن است تمامی کار یا چندین بخش آن توسط یک نفر انجام شود .

فرنجی :

فرنجی دو گونه است ( پک )یا فرنجی بدون گوش که در مناطق کردستان پوشیدن آن متداول است ( فرنجی ) گوش دار که در منطقه اورامانات ( اورامان تخت و اورامان لهون ) در استان کردستان و کرمانشاه پوشش رایج مردان است .

جاذبه هاي طبيعي:

اورامان ازمناطق خوش آب و هواي استان کردستان است که با توجه به کوهستاني بودن از نظراستعدادها و توانمندي­هاي گردشگري­و­مواهب­خدادادي­داراي­ويژگي­هاي­نادري است­که مي­تواند موجب جذب گردشگران خارجي­و­داخلي شود.درختان زيبا، گياهان وگل­هاي معطر دارويي، رودخانه، چشمه وکوهسارها، مناطق ييلاقي و مراتع وحشي درکنار جشم اندازهاي فرهنگي، زيبايي منطقه را چندين برابر کرده است. به علت جنس رسوبي سنگ­ها شاهد غارهاي فراواني دراين منطقه هستيم غارعودالان مه ره جه نه ....باغ زيباي که در بالاترين ارتفاع در قله کوه تخت ساخته شده است موسوم به باغ شيخ که انواع ميوه ها درآن پرورش داده اندوساير باغ هاي که در مسير وجود دارد. "مرداب آب"درياچه اي فصلي در دل کوه که براي رسيدن­به­آن­بايد­از­دل­باغ هاي­زيباومراتع وحشي گذشت.چشمه هاي معدني هانه نوه جشمه باغ شيخ ...وهمچنين مناظر عريان زمين شناسي طاقديس ناوديس ها لايه هاي سنگ هاي رسوبي تيغه هاوشبه کواستاها همه­وهمه­يک­از­هزاران جاذبه اين ديار مي­باشد که هربيننده­اي را به تحسين واميدارد  .

بررسي تنگناها،مشکلات گردشگري منطقه:

همانطور­که ­ذکر شد­قابليت هاي­بي­شماري براي توسعه­گردشگري­منطقه­وجودداردولي­بنابر­پاره اي از مشکلات به نحوه مطلوب از اين توانها بهره برداري نشده است

اهم مشکلات و تنگناها

1-نامناسب بودن شبکه ارتباطي وجاده هاي اصلي

2-کمبود خدمات،امکانات،زيرساختها

3-کمبود تسهيلات اقامتي وپذيرايي

4-نبودتاسيسات اوله مانند پارکينگ،سرويس هاي بهداشتي

5-موارد بالا همه به نوعي نشان دهنده بي توجهي مسئولين ودست اندرکاران اين عرصه مي­باشد.

راههای توسعه گردشگری در اورامان و تاثیر آن بر رفاه و سلامت عمومی

ناحیه اورامان با داشتن پتانسیل های گردشگری متنوع و فراوان ، بدون شک ، می تواند به یک قطب گردشگری مطرح در غرب کشور تبدیل شود . تنوع عرصه های  بالقوه توریستی  موجود در این ناحیه در کمتر جایی از کشور ایران پیدا می شود . می توان گفت که « گردشگری طبیعی» یا همان« اکوتوریسم» (Ecotourism)  مهمترین و شاخص ترین عرصه توریستی این منطقه به حساب می آید .کوهستان های مرتفع و برفگیر«شاهو»، «دالانی»، « آتشگاه» ،«ماکوان» ،«کوسالان» ،«کله خانی» و «دالاهو» هرکدام  با ویژگی های خاص خود ؛ رودخانه های خروشان و نسبتا پرآب «سیروان» ، «لیله»  و «زمکان»  با سرشاخه های متعدد؛ چشمه ها ، چشمه سارها و آبشارهای  دایمی و فصلی فراوانی همانند « بل» ، «بل چمه» ، «هانه کوان» ، « روانسر» ،«تلوکسان» ، «سپیآو» ، «شلمآو» ، «نمرآو» «شارا» ، «قلانی» و دهها مورد دیگر با کیفیت نسبتا بهداشتی و معدنی ؛ جنگل های خودرو و باغی نسبتا گسترده و متراکمی همانند «وشکه ناو» ، «بوزین و مر خیل» ،«مله پلنگانه»  و«اسپه ریز»؛ مراتع و چراگاههای با کیفیت و  گسترده در دامنه کوهها نظیر «پیازدول » ، «میشیاو» ، «هانیه» ،«شوی سر» ،«گاول»، «کراویه دول » ، «ویراش» و «گرده » با «کلار» های سنگچین و مسکونی در فصل گرما ؛ آب وهوای نسبتا معتدل و متنوع در اغلب فصول سال ؛ تنوع جانوری  و بویژه گیاهی قابل توجه ؛ دره های عمیق و پر رمزو راز در حدفاصل کوهها ، پدیده های طبیعی عجیب ولی واقعی همانند «تلی مروچان»،؛ غارهای فراوان و بعضا ناشناخته ای مانند غار آبی « قوری قلعه» تنها بخشی از جاذبه های  طبیعی منطقه را تشکیل می دهند.

«توریسم تاریخی»( Historical tourism)عرصه مهم دیگری است که لازم است به آن پرداخته شود و از ظرفیت و پتانسیل آن به نحو احسن و کامل استفاده شود. وجود بارگاه بزرگان «اهل حق» در منطقه اورامان و در کنارههای رودخانه سیروان ، فرصتی است که متاسفانه هنوز از آن به خوبی و با تدبیر استفاده نشده است . بارگاه بزرگان طریقت های «قادری » و «نقشبندی » ، بارگاه موسوم به «کوسه هجیج » ،بارگاه منسوب به «ویس قرنی » ، وجود مساجد تاریخی و قرآن های دست نوشته  در بسیاری از شهرها و روستاهای اورامان ؛ مزار «پیرهای اورامان» در نقاط مختلف از جمله و مهمتر از همه «پیرشالیار» در روستای  اورامان تخت ، قله موسوم به «آتشگاه» در نزدیکی روستای خانقا؛ نیز تنها بخشی از جاذبه های تاریخی محسوب می شوند .

«توریسم فرهنگی»(Cultural tourism)یا «توریسم روستایی»(Agritourism)  نیز یکی دیگر از عرصه های گردشگری منطقه اورامان می باشد . اورامان سرزمین مردمانی با «آداب و رسوم ویژه» ،« لباس و تن پوش های مخصوص»، «گویش و زبان نزدیک به زبان قدیم اوستایی»، «صنایع دستی متنوع»،«ذکر و سماع دراویش و صوفیان» ،«زماوند پیرشالیار و مراسم کومسا»  «ترانه ها و آوازهای  فولکلوریک دلنشین » ، « غذاهای متنوع محلی » ، « بازیهای محلی فراوان » ، «ادبیات شفاهی غنی از جمله ضرب المثل ها و داستان های سینه به سینه  بی شمار» ،« کنده کاری های دستی خالو حسین » در ییلاق  میگوره ، معماری خاص  مشهور به «هزارماسوله» در بسیاری  از روستاهای منطقه ،  روستاها و شهرهای دیدنی ،جذاب  و نسبتا مرتفع بر دامنه کوهستانها، جاده ها و راههای پرپیچ و خم شهری و روستایی و  تلفیق چشم اندازهای  طبیعی و انسان ساخت زیبا و سحرانگیز  و موارد گوناگون دیگر است .

اجرای «توریسم ماجراجویانه » (Adventure tourism)  و «توریسم ورزشی »(Sport tourism) در منطقه اورامان با وجود رودخانه خروشان و پرآب سیروان ، کوههای پر برف و صعب العبور در بخش قابل توجهی از سال ، دره های عمیق و باریک ، غارهای فراوان و اغلب هنوز  ناشناخته ،امر دور از انتظاری نیست .

وجود راههای کوهنوردی و کوهپیمایی و جنگل نوردی و راهپیمایی های ترکیبی و طبیعت بکر و دست نخورده موجود که  با تمام اطراف و و سایر مناطق مهم و جاذب گردشگر و کوهنوردی ارتباط دارد یکی از راههای جدید و قابل سرمایه گذاری می باشد.

«توریسم تجاری و مرزی» ، با توجه به هم مرزبودن اورامان با کردستان عراق ، امکان برقراری ، گسترش و تعمیق مراودات  مرزی از جمله تردد گردشگران   با  کشور عراق   واز آن طریق با سایر کشورهای خاورمیانه وجود دارد .

زمینه سازی برای استفاده از هرکدام از عرصه های مورد اشاره در راستای توسعه پایدار منطقه  نیاز به راهکارهای ویژه ای دارد . با این حال  می توان به مجموعه ای از راهکارهای عمومی اشاره کرد که بکارگیری آنها در مجموع  می تواند موجب رونق گردشگری در سطح منطقه و بالمآل توسعه پایدار ، رفاه و سلامت عمومی شود .

1.   به رسمیت شناسی متولی واحد در امر گردشگری توسط سایر نهادها و دستگاهها . هرچند قانونا و رسما این وظیفه بر عهده «سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری » است ،اما متاسفانه در عمل  دستگاههای مختلفی اقدام به فعالیت هایی می نمایند که ارتباط چندانی با شرح وظایف قانونی آنها نداشته و حتی در این خصوص با سازمان قانونا مسئول مشورت نیز نمی نمایند . برای نمونه میتوان به بروشورهای تبلیغی سالیانه اشاره نمود که معمولا در ایام تعطیلات نوروزی توسط دستگاههای مختلف تهیه و توزیع می شوند و متاسفانه بسیاری از آنها مملو از اشتباهات موضوعی ، املایی و حتی انشایی می باشند.  این وضع علاوه بر تحمیل مخارج بیشتر و در همان حال دستآورد کمتر، حکایت از نوعی ناهماهنگی بین بخشی است که فعلا وجود دارد.

2.  تدوین« برنامه جامع گردشگری منطقه»  توسط سازمان میراث فرهنگی  با همکاری و مشورت سایر دستگاهها و افراد حقیقی و حقوقی مطلع . چنین برنامه ای می تواند چراغ راهنمای همه دست اندرکاران بوده و از موازی کاری و دوباره کاری ممانعت بعمل آورد. لازم است این برنامه هرچند وقت یکبار با توجه به اوضاع و شرایط موجود بازبینی و به اصطلاح «به روز» شود . در این برنامه باید اولویت های کاری مقطع  زمانی موردنظر مشخص شده باشند . با تدوین و بازنگری ادواری  چنین برنامه ای ، از اعمال سلیقه شخصی و اقدامات بدون مطالعه و کارشناسی کافی  جلوگیری بعمل آمده و در واقع نوعی هماهنگی بین بخشی برقرار می شود

3.    تبیین اهمیت صنعت توریسم و نقش آن در توسعه پایدار منطقه برای مدیران دستگاههای دولتی ، نهادهای خصوصی و اقشار مختلف مردم . این راهکار در شرایط فعلی  از اهمیت فوق العاده ای  برخوردار است ، زیرا هنوز بسیاری از مدیران دستگاههای دولتی و عامه مردم به جایگاه و نقش گردشگردی در توسعه منطقه واقف نبوده و بنابراین عنایت چندانی به آن ندارند .برگزاری همایش ها ، جلسات  و کلاس های توجیهی برای همه این افراد ضرورتی عاجل و اجتناب ناپذیر می باشد . هرچقدر این مهم با تعلل و تاخیر روبرو شود، در عالم واقع امکان تبدیل شدن منطقه به «قطب گردشگری» به موضوع  دوراز دسترسی   تبدیل می شود .

4.    شناسایی و شناسنامه دار کردن همه حوزه ها و سایت های گردشگری منطقه به شیوه ای مدرن و امروزی .واقعیت آن است که هنوز امکانات گردشگری منطقه  از جمله سایت های گردشگری به روشی صحیح و علمی معرفی نشده و در یک کلام فاقد شناسنامه گردشگری می باشند . هر سازمان و ارگانی بنا به سلیقه و میل خود اقدام به معرفی  این سایت ها کرده و کس یا نهادی بر کار آنها نظارت ندارد. این وضع علاوه بر تحمیل هزینه  بیشتر و دوباره کاری و موازی کاری، در بسیاری از موارد به علت ناهمخوانی اطلاعات مندرج در برگه ها تبلغی و بروشورها ،موجب نوعی سردرگمی  و اغتشاش ذهنی در میان گردشگران می شود .

5.     برقراری ارتباط مناسب و هدفمند با رسانه های جمعی از جمله شبکه های مختلف صدا و سیما

6.     دایر نمودن وب سایت  اینترنتی و استفاده بهینه از امکانات گوناگون شبکه اینترنت در راستای شناساندن عرصه ها و سایت های گردشگری اورامان

7.    شناساندن عرصه ها ، سایت ها و امکانات  گردشگری موجود در منطقه  به شیوه های امروزی به گروههای هدف در داخل و خارج ایران

8.    استقرار دفتری دایمی در مرکز کشور به منظور ارتباط گیری با آژانس های مسافرتی داخلی و خارجی و  زمینه سازی برای اعزام تورهای گردشگری  گوناگون در  ایام  و فصول مختلف سال

9.      استاندارد سازی امکانات رفاهی از جمله هتل ها ،اقامتگاهها ، رستوران ها  و توجه ویژه به بُعد بهداشتی  و ایمنی این امکانات

10.   بهینه سازی راههای تردد گردشگران (مخصوصا جاده ها )

11.    استقرار امکانات رفاهی  مناسب ترجیحا در جوار سایت های گردشگری

12.   تاسیس رشته دانشگاهی گردشگری به منظور آموزش و تربیت کادرهای راهنمای گردشگران در واحدهای دانشگاهی فعال در سطح منطقه

13. حمایت همه جانبه از پیش کسوتان و اساتید صنایع دستی (مخصوصا گیوه بافان یا به اصطلاح محلی «کلاش چن ها» )

14.  تاسیس رشته دانشگاهی صنایع دستی به منظور حفظ ، تقویت و گسترش این صنایع

15.  اجرای برنامه «اورامان گردی » برای اقشار مختلف مردم (بویژه دانش آموزان ) به منظور آشنایی با جغرافیای منطقه  و سایت های گردشگری مختلف  و توسعه و تعمیق شناخت آنها  در زمینه گردشگری

16.  برگزاری همایش ها و سمینارهای ادواری و تخصصی  در حوزه  گردشگری  ، میراث فرهنگی و صنایع دستی

17. هماهنگی و همکاری با  مدیران و متولیان مناطق همجوار داخلی  به منظور جلب گردشگران بیشتر

18. برقراری ارتباط و پیوند  سازمان متولی با  مناطق همجوار خارجی به منظور گسترش و توسعه مراودات گردشگری

19.   توجه ویژه به طبیعت گردان  و زایران مراقد و مزار بزرگان اهل حق به منظور حفظ اکوسیستم های طبیعی منطقه و زدودن کدورت های تاریخی و فرقه ای  موجود در میان پیروان آیین های مختلف

20.  دخیل  و سهیم نمودن شهروندان در پروژه های گردشگری و دادن تسهیلات به بخش خصوصی برای تاسیس دفاتر خدمات گردشگری ، تاسیس هتل ، متل ، رستوران های مدرن و سنتی

21.   شرکت در نمایشگاههای بین المللی مختص به گردشگری در خارج از کشور

22.  سروسامان دادن به وضع شهرها و روستاها و مقابله با آلودگی های محیط

23.   نصب و استقرار امکانات فنی از جمله تله کابین  و باند هلیکوپتردر جایگاههای مناسب

24.بکارگیری تجارب کشورهای موفق در امر گردشگری

25.   تخصیص اعتبار کافی برای  نگهداری، حراست ، مرمت و بازسازی ابنیه تاریخی و فرهنگی

تاثیر رونق گردشگری بر رفاه و سلامت عمومی مردم

تقریبا در همه فرهنگ ها و ادیان مختلف ، سفر و گردش در زمین توصیه است . بدون شک یکی از دلایل  مهم توصیه به این کار، حفظ  و ارتقای سلامتی جسمی و روانی مسافران، گردشگران و نیز گردشگر پذیران  بوده است. علاوه براین ، در  بسیاری از مطالعات علمی نیز ثابت شده است که گردش و سفر به همراه دوستان ، اعضای خانواده و حتی به تنهایی ، یکی از راههای درمان برخی از بیماری ها از جمله افسردگی می باشد . گردش در طبیعت و آشنایی با مردمان سرزمین های دیگر نوعی آرامش خاطر و تلذذ درونی به انسان می دهد. در اینجا به   تاثیر رونق گردشگری در یک منطقه  خاص بر رفاه و سلامت ساکنان آن منطقه  به اختصار  اشاره می شود.

1.  افزایش درآمد فردی و جمعی مردم

2.  کاهش درصد بیکاری

3.  رونق اقتصادی

4.  توسعه زیرساخت ها

5.  گسترش تعاملات فرهنگی و فکری

6. ارتقای درجه تحمل پذیری شهروندان

7.   ارتقای رفتارهای بهداشتی مردم

8.  زمینه سازی برای بهبود وضع تغذیه عمومی

9.  بهبود وضعیت مسکن مردم

10. احتمال کاهش موارد «منازعات خانوادگی و بین فردی»

11. توجه بیشتر به سلامت «محیط زیست طبیعی»

12.  توجه بیشتر به زیباسازی «محیط زیست انسان ساخت»

13.ارتقای سلامت جسمی، روانی ، اجتماعی و معنوی  شهروندان

14.کاهش موارد بروز برخی بیماری ها از جمله افسردگی

نتيجه گيري:

صنعت گردشگري در کنار فعاليتهاي ديگراقتصادي نقش مهمي درتوسعه اقتصادي وفرهنگي جوامع به عهده دارد.باتوجه به جاذبه هاي متعددگردشگردي هورامان وبرنامه ريزي نسبت به اين جاذبه هاوعلايق گردشگران مي تواندصنعت گردشگري راهدفمند سازد از موانع گردشگري در منطقه مي توان به عدم سرمايه گذاري لازم،عدم مديريت صحيح فقدان برنامه ريزي دراين بخش کمبودزير ساخت هااطلاع رساني مناسب وکيفيت پائين خدمات اشاره کرد.باجذب سرمايه هاي خصوصي تبليغات مناسب ارائه خدمات به گردشگران اموزش افراد بومي ورفع اين مشکلات هورامان نيز به عنوان يکي از قطب هاي اصلي کشورمطرح شود.

درس مردم شناسی فرهنگی

مدرس: دکتر بهمن باینگانی

دانشجو: یدالله نگهدار

دانشگاه: دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج

منبع: وبلاگ فرهنگ و جامعه

گیوه (کلاش) پوشش قدیمی و باستانی مردمان اورامان

نگاهی به تاریخچه گیوه (کلاش) پوشش قدیمی و باستانی مردمان اورامان

مقدمه
انسان از نخستین روزهایی که بر روی زمین راه رفتن را شروع کرد، احساس کرد بدون داشتن پوششی خاص برای پاهایش نمی‌تواند مدتی طولانی به حرکت خود ادامه دهد .برهمین اساس پس ازآن تلاش کرد با طرق مختلف پوششی برای پاهای خود ایجاد کند تا بدین روش راه رفتن برایش سهل‌تر گردد. شاید نخستین پوششی که او برای این منظور از آن استفاده کرده همان پوششی بوده که برای سترعورت هم مورد استفاده قرار می داده است .
بر اساس شواهد موجود این وضعیت تا زمانی که انسان با شکار آشنا شده است ادامه داشته و برگ و پوست درختان همان گونه که تنها لباس او بوده‌اند تنها پاپوش وی هم محسوب می شده اند اما پس از آشنایی بشر نخستین با شکار حیوانات وضعیت فرق کرد و انسان اولیه برای پاپوش خود نیز همانند لباس خود از پوست حیوانات استفاده کرد.
بعدها انسان نخستین متوجه شد که می‌تواند با تغییراتی در استخوان حیوانات بزرگ جثه از آن به عنوان پاپوش و کفش استفاده کند و بدین گونه صنعت کفاشی متولد شد. پس از این زایش روند تکامل صنعت کفاشی همانند تکامل زندگی بشر با شتابی فراوان دنبال شد تا جایی که اکنون کارخانه‌های بزرگ به صورت یک شکل و یک اندازه هزاران هزار کفش را در چند ساعت برای استفاده بشر آماده می کنند.
البته هنوز هم در برخی نقاط جهان و از جمله ایران کفش‌های دست ساخت بشر طرفداران خاص خود را دارد و برخی از مردم به ویژه در مناطق غیر شهری این نوع پاپوش‌ها را به کفش‌های یک شکل کارخانه‌ای ترجیح می‌دهند. معروفترین نوع کفش‌های  دست‌دوز که در نقاط مختلف ایران دارای طرفداران پرشماری بوده و حتی برخی مردم شهرنشین نیز در روزهای گرم سال آن را به سایر انواع کفش ترجیح می دهند گیوه نام دارد.

مختصری بر تاریخچه گیوه:

درباره تکامل صنعت کوچک گیوه بافی اطلاعات کمی در دست است.گیوه، اصولا پای پوشی است سبک، بادوام و مناسب برای راهپیمایی‌های طولانی در مسیرهای ناهموار و با توجه به این خصوصیات، اغلب افراد پیدایش آن را به روزگارانی خیلی قدیم‌تر از پیدایش سایر انواع پاپوش نسبت داده‌‌اند و همین امر باعث شده تا تولد گیوه با افسانه‌ها پیوند بخورد. کما اینکه در اکثر منابع، تولید نخستین گیوه را به گیو، پهلوان داستانی ایران (که به روایت فردوسی پسر گودرز و داماد رستم بوده است) نسبت داده‌اند.
مولف کتاب بهارعجم به نقل از فرهنگ قوسی نوشته: گیوه منصوب به گیو گودرز است و گیو آن را هنگام سرگردانی در توران زمین ترتیب داد و دیگران با استناد به شاهنامه و در تفسیر این نظریه عنوان کرده‌اند که گیو وقتی برای بازگرداندن سیاوش (نوه‌ی کیکاوس) و مادرش فرنگیس به ترکستان رفت هفت سال در آن دیار سرگردان بود و چون برای راهپیمایی‌های طولانی خود نیاز به پای‌افزاری بادوام،‌ سبک و خنک داشت گیوه را بوجود آورد و بعدها همه‌ کسانی که چنین مختصاتی را از پاپوش انتظار داشتند گیوه را انتخاب کردند و در رهگذر قرون و اعصار تغییراتی در آن بوجود آوردند.
هر چند نمی‌دانیم گیوه‌های ابتدایی از چه جنسی ساخته می‌شده و چه شکلی داشته،‌ اسنادی در دست داریم که نشان می‌‌دهد قرن هشتم هجری قمری دوران اوج استفاده از گیوه بوده و استان فارس در زمینه تولید آن مقام برجسته‌ای داشته و این معنا از آنجا استنباط می‌شود که ابوالعباس زرکوب شیرازی در کتاب شیرازنامه که در سال‌های پیش از 754 قمری نوشته شده از بازار گیوه‌دوزان در شیراز یاد کرده و در مکاتبات خواجه رشیدالدین فضل‌الله، گیوه به عنوان یکی از محصولات عمده کازرون مورد اشاره قرار گرفته است .
البلخی تاریخ نویس معروف در سال 1105 میلادی متذکر می‌شود که غندیجان فارس (جمیله امروز) در صنعت گیوه بافی مشهور بوده است. مستوفی جغرافی‌نگار نیز که در سال 1340 میلادی که از آنجا بازدید کرده می‌نویسد که پیشه گیوه بافی در اوج تکامل بوده است. در همین خصوص عبید زاکانی و نظام‌الدین قاری مصنف کتاب ارزنده‌ دیوان البسه نیز نکاتی را متذکر شده‌اند که از خلال آنها ارزش گیوه و اینکه در آن زمان تهیه انواع دیگر کفش برای همگان مقدور نبوده است مشخص می‌گردد.
از دوره‌ صفوی به بعد به موازات سایر تغییراتی که در شئون مختلف زندگی مردم کشورمان بوجود آمد کفش نیز دچار دگرگونی‌هایی شد. در دوره‌ صفوی طبقات بالای جامعه اغلب از کفش‌های تمام چرم استفاده کرده و مردم عادی گیوه می‌پوشیده‌اند و باز در همین دوره است که می‌بینیم در شکل و ساختمان گیوه تغییراتی رخ می‌دهد و پاپوش‌دوزان قدیمی تلاش می کنند تا کارآیی‌های گیوه را با موقعیت اقلیمی منطقه‌ای که در آن باید مورد استفاده قرار گیرد،تطابق دهند. در این دوره علاوه بر شیراز که دارای بازار گیوه‌فروشان بوده در اصفهان نیز بازاری برای تولید و فروش گیوه ایجاد شده و محل آن به روایت سیاحان، حوالی بازار علیقلی‌خان بوده است.

(آوای ماد)

!!!!

م؟؟؟

تربیت معلم سنندج دیگه؟؟

وه لات

هورامان         

بهشتی با چند دروازه

رسم عجیب مردم انگلیس در دوره ویکتوریا

رسم عجیب مردم انگلیس در دوره ویکتوریا

«دوره ویکتوریا یا دوره ملکه ویکتوریا که گاه‌به‌گاه دوره ویکتوریایی هم گفته می‌شود، دوره اوج انقلاب صنعتی در بریتانیا و اوج امپراتوری بریتانیا بود.

پس از ویلیام چهارم که خود جانشین جرج چهارم بود، در ۱۸۳۷ ملکه ویکتوریای ۱۸ ساله به تخت نشست. دوران ۶۴ ساله سلطنت او در تاریخ انگلستان به عصر ویکتوریا شهرت دارد؛ که همزمان با به اوج رسیدن گستره مستعمرات انگلستان در سطح جهان بود.»

این عکس‌ها در همین دوره گرفته شده‌اند:

خب، که چه؟!!

کجای این عکس‌های عجیب است؟!

نکته جالب در این عکس‌ها این است که عکس‌هایی که دیدید از اعضای فوت شده خانواده گرفته شده بودند.

پیش از دوره ویکتوریا، اغنیا گاهی سفارش می‌دادند که چهره عضو فوت شده خانواده نقاشی شود، اما طبعا همه از نظر مالی این امکان را نداشتند، با همه‌گیر شدن عکاسی، دیگر بیشتر مردم می‌توانستند با استفاده از این فن، خاطره عضو از دست رفته را برای همیشه جاودان کنند.

در آن دوره، میزان مرگ و میر اطفال و شیرخواران خیلی بالا بود، پس در بسیاری از عکس‌ها، ما اطفال فوت‌شده را می‌بینیم.

با استفاده از گیره مخصوصی که در این عکس می‌بینید، خیلی از موارد، فوت‌شده‌ها در کنار زنده‌ها به صورت نشسته یا ایستاه قرار داده می‌شدند تا به صورتی تقریبا طبیعی، آخرین عکس دست‌جمعی با آنها گرفته شود.

!!

کمتر کسی است که رقابتهای فوتبال را دنبال کند ولی نام کراسمیر بالاکوف، بازیکن، کاپیتان و ستاره پیشین فوتبال بلغارستان را به خاطر نیاورد. روز 29 می سال 2003 رقابت دوستانه ای ترتیب داده شد تا با این ستاره نامدار فوتبال خداحافظی شود. در دقیقه 15 بازی، ضربه ایستگاهی به وجود آمد که در پی آن خود بالاکوف پشت توپ ایستاد. بازیکنان اشتوتگارد در حرکتی جالب و فراموش نشدنی دیوار دفاعی بلند قامتی را به این شکل مقابل توپ به وجود آوردند تا برای لحظاتی شادی و خنده را به اردوی همه حاضرین و بینندگان تلویزیونی بازی به ارمغان آورند. در ردیف بالا، گرهارد پوشنر، آندرس هنکل و فرناندو میرا و در ردیف پایین این دیوار دفاعی، توماس برتولد، زونمیر سولدو و فرانگ فرلات قرار داشتند. این عکس جالب توجه را رویترز منتشر کرده.

 

روزهایی که صدای باد می آمد هنوز......همین

شه‌یدا باسامی

ته‌مە ذاه‌روو شانسیه‌ ته‌ری نه‌بۆدێ

نویسەی:شه‌یدا باسامی

۲۱ترازیێ۱۳۹۲ڕۆجیاری

ماچا؛...

 

کاورایه‌ جوان دڵش شیه‌بێ کناچێ که‌شاوه‌رزیه‌ و،په‌ی هیجوی لوا لاو بابۆ کناچه‌کێ، تاکوو ئیجازه‌ش چه‌نه‌‌ گێرۆ.

که‌شاوه‌رزه‌ که‌یچ ته‌ماشایه‌ کوڕه‌که‌یش که‌رد و واتش:چکیه‌ دوورته‌روه‌ مدره‌، من یه‌رێ گاوێ شونۆ یویره‌ وێڵ ‌که‌روو، ئه‌گه‌ر تاوات جووجکه‌و حه‌رکام چی گاوانه‌ گێری، کناچه‌کێت په‌نه‌ مه‌ذه‌و.کوڕه‌یچ قه‌بووڵش که‌رد و ئاماذه‌ بێ که‌ گاوه‌کا یوه‌ یوه‌ بیا به‌ره‌ره‌‌،...

ئاننه‌شه‌ په‌وه‌ نه‌شی که‌ به‌رۆ گه‌وڕه‌کێ باز بی و گه‌وره‌ته‌رین و وه‌حشیته‌رین گاویه‌ که‌ عه‌مرشانه‌ نەدییه‌بێش ئامه‌ به‌روه‌، واتش به‌ وێش؛گاوی دمایین خاسته‌ره‌ن،وێش دا په‌ناوه‌  و ئاسش که‌ ئا گاوه‌ بلۆ.
پێ دووه‌مین که‌ڕه‌تی به‌رۆ گه‌وڕه‌کێ باز بی، سه‌ره‌ش سڕ مه‌نه‌، حه‌یاتشه‌نه‌ حێوانیه‌ پا زل و هۆڕیشه‌ نه‌ذیه‌بێ، سمێش کوێ زه‌مینه‌ره‌ و بۆڕنی،وه‌ختێ ئاذش دی،لیکێش ئاسیره‌، کوڕه‌ داماگه‌که‌یچ تۆقابێ، واتش به‌ وێش؛یه‌رومین گاو حه‌تمه‌ن خاسته‌ر بۆ.ڕوه‌ حه‌ساره‌کا ڕه‌ما و ئاسش ئی گاوه‌یچه‌ بلۆ.

پێ ئاخرین گلی به‌رۆ گه‌وڕه‌کێ باز بی، کوڕه‌ ده‌سش که‌رد خوێ و نیشته‌ره‌، ئی گاوه‌ گه‌ڕته‌رین و سیسته‌رین گاویه‌ بێ که‌ تا ئیسه‌ دییه‌بێش،ئی گاوه‌ خاسته‌رین هه‌ل بێ پێ کوڕه‌کی، وه‌ختێ گاوه‌که‌ نزیکش بیوه،یه‌واشییه‌ وێش گێرته‌ره‌ و زوو پڕا سه‌رش ده‌سش درێژوه‌ که‌رد و... وه‌لێ...؟!گاوه‌که‌ جووجکه‌ش نه‌وێ.

ژیواێچ(زندگی) هه‌لێ فرێش چه‌نه‌نێ،هه‌ر چن که‌ سه‌خت په‌نه‌شا بیاوی‌.

وه‌خت هه‌ن‌ پی فورسه‌تانه‌ به‌ ئومێذو شانس هایه خاسته‌ری،ئیجازه‌ مذێمێ که‌ پاڵمانه‌ بویه‌را، گاهه‌س ئیتر ده‌س ناگنا.پی بۆنه‌وه‌،"حیچ وه‌خت ئه‌وه‌ڵین هه‌لی جه‌ ده‌س نه‌ذێمێ"

‌‌

فرهاد بزرگ خداحافظ

فرهاد بزرگ خداحافظ

!!!!!!!!!!!!!!!!!

«خواستگاری در دوران مختلف»

«خواستگاری در دوران مختلف»

 

یک هفته پس از خلقت آدم:
چون حوا بدون پدر و مادر بود آدم اصلا مشکلی نداشت و چای داغ را روی خودش نریخت.


پانصد سال پس از خلقت آدم:
با یه دونه دامن از اون چینی خال پلنگی ها میری توی غار طرف.بلند داد می زنی:هاکومبازانومبا(یعنی من موقع زنمه)
بعد میری توی غار پدر و مادر دختره. با دامن چین چینی جلوت نشسته اند و می گن:از خودت غار داری؟دایناسور آخرین مدل داری؟بلدی کروکدیل شکار کنی؟خدمت جنگ علیه قبیله ادم خوارها رو انجام دادی؟بعد عروس خانم که اون هم از این دامنای چین چینی پوشیده با ظرفی که از جمجمه سر بچه دایناسور ساخته شده برات چای میاره و تو می ریزی روی خودت.


دو هزار و پانصد سال بعد از اختراع آدم:
انسان تازه کشاورزی را آموخته.وقتی داری توی مزرعه به عنوان شخم زدن زمین عمل می کنی با دیدن یه دختر متوجه میشی که باید ازدواج کنی.برای همین با مقدار زیادی گندم به مزرعه پدر دختره میری .اونجا از تو می پرسند:جز خوت که اومدی خواستگاری چند تا خر دیگه داری؟چند متر زمین داری؟چند تا خوشه گندم برداشت می کنی؟ آیا خدمت در لشگر پادشاه رو به انجام رسانده ای؟
بعد عروس خانم با کوزه چای وارد میشه و شما هم واسه اینکه نشون بدی خیلی هول شدید تمام کوزه رو روی سرتون خالی می کنید.


40 سال قبل:
شما پس از اتمام خدمت مقدس سربازی به این نتیجه می رسید که باید ازدواج کنید و از مادرتان می خواهید که دختری را برایتان انتخاب کند.در اینجا اصلا نیازی نیست که شما دختر را بشناسید چون پس از ازدواج به اندازه کافی فرصت برای شناخت وجود دارد.در ضمن سنت چای ریزون کماکان پا بر جاست.


هم اکنون:
به دلیل پیشرفت تکنولوژی در حال حاضر شما به آخرین نسخه یاهو مسنجر احتیاج دارید.البته از''ام اس ان'' یا ''آی سی کیو''هم می توانید استفاده کنید ولی انها آیکنهای لازم برای خواستگاری را دارا نمی باشند . پس از نصب یاهو مسنجر به یک روم شلوغ رفته هر اسمی که به نظرتان زیباست ''اد'' می کنید و با استفاده از آیکنهای مربوطه خواستگاری را انجام می دهید . البته یاهو قول داده که نسخه جدید دارای امکانات ازدواج و زندگی مشترک نیز باشد

ژیرله و مه ری!!!

                                 ژیرله و مه ری

 اکثرقدمای دزآور با عبارت (ژیرله ومه ری )آشنایی دارند این

عبارت به چه معناست و از کجا آمده است ؟

قبل از اسلام سال های سال اداره ی هورامان به عهده ی شورا بوده

است.شورایی که به وسیله انتخابات کاملآ مردمی، انتخاب می شد.

می بایست کسانی برای شورا انتخاب می شدند که چندین سال قبل،

خدمتگذاری خود را به مردم ثابت کرده و به جایی رسیده باشند که

لیاقت عضویت در شورا را احراز کرده باشند. نحوه انتخاب افرادبرای

عضویت در چنین انجمنی به نام (مه ری) که می توان گفت : سالم

ترین و به معنای امروزی دمکراتیک ترین نوع انتخاب بوده ، چهار

سال بوده است. وظایف شورا بدون مزد ومنت انجام می گرفت وبه

منظور خدمت به مردم بوده  که هنوز آثار دستورات شورا در

هورامان مشهود است . دراکثر نقاط جهان نظامهای برده داری و ظلم

وستم حاکمیت داشته ،هورامان با شورا اداره شده که نمی شود دراین

مختصر جزئیات آن را بیان کرد .

 جالبه برو ادامه ..

ادامه نوشته

کورد یعنی ......

کرد یعنی خروش کاوه

کرد یعنی نسیم پاوه

کرد یعنی فرزند آرش

کرد یعنی خون سیاوش

کرد یعنی نیزه بر ضحاک

کرد یعنی سوار بی باک

کرد یعنی نیای کوروش

کرد یعنی ندای زرتشت

کرد یعنی پناه فرهاد

کرد یعنی ناله و فریاد

کرد یعنی داد افریدون

کرد یعنی سینه ی پر خون

کرد یعنی شیر دالاهو

کرد یعنی هژبر شاهو

کرد یعنی شاه هورامان

کرد یعنی خروش سیروان

کرد یعنی سوار کلهر

کرد یعنی نگین و در

کرد یعنی بال قلاجه

کرد یعنی داغ حلبچه

کرد یعنی  ناله شکینه

کرد یعنی آهی در سینه

کرد یعنی بابک خرم دین

کرد یعنی اهور زرین

کرد یعنی استوار چون کوه

کرد یعنی درفش شکوه

کرد یعنی فرزند ماد

کرد یعنی شیرین و فرهاد

کرد یعنی نام کردستان....

صیدی هورامی...

ملاسلیمان صیدی شاعری بوده است نکته سنج ،خوش ذوق،باافکاری بلندواستعدادی ذاتی وقریحه ای خدادادی.

پس ازخاتمه ی تحصیل به اورامان تخت برگشته وبه

باغداری پرداخته واز دسترنج خودارتزاق کرده وضمن

کسب وکار به مطالعه وتدریس پرداخته وگاهی هم به

یاری ذوق شاعرانه اش چامه ای گفته وترانه ای سروده

است.جمعی معتقدند که شیخ عثمان سراج الدین

نقشبندی قدس سره درایام تحصیل مدتی نزد ملا

سلیمان صیدی تلمذ کرده وبعدها که به مقام

ارشادرسیده ،ملاسلیمان در سن 60 سالگیدرسلک

مریدان آن حضرت درآمده است.ودر صورت صحت این

مدعی می باید صیدی ،هنگامی که به شیخ عثمان

درس داده ،سنش در حدود 25 سال بوده باشد. بااین

حساب لااقل ده سال بیشتر سن داشته وتولد وی

درحدود سال 1185 ه ق اتفاق افتاده است ،ووقتی که

دست ارادت به شیخ داده (60سالگی)سنه 1245 ه ق

بوده است.

صیدی  نامش ملامحمد سلیمان فرزند حاج سید محمود

از سادات خانقاه ازقرای اطراف شهرپاوه است.تحصیلات

خود را در مدارس دینی اورامان وشهرزور به پایان

رسانیده ومراحل نهایی را نزدملا جلال خرمالی خاتمه

داده واز او اجازه تدریس گرفته است.

مرحوم کاردوخی خدایش بیامرزاد درمقدمه دیوانی که با زحمت وپشتکار زیادی در مدت چندین سال جمع آوری کرده وسرانجام به چاپ رسانیده، سال تولد صیدی را 1195 ه ق وسال وفاتش را 1265 نوشته است.

                          برو ادامه مطلب

ادامه نوشته

هورامان و تاریخ

در اوستا هور به معنای خورشید است وهورامان یعنی جایگاه خورشید. همچنین هورامان از دو واژه هورا به معنی اهورامزدا ومان به معنی خانه وسرزمین ترکیب یافته و معنای آن سرزمین اهورا مزداست.

یک معنی جدیدتر که اگر چه با مسماست اما نمی توان ریشه تاریخی برای آن پیدا کرد این است که هورامان به معنی بلند شده یا برگزیده شده می باشد.اگر به جغرافیای هورامان توجه کنیم درمی یابیم که اطراف این سرزمین را از چهار طرف چهار دشت محصور کرده است.از شمال منطقه هموارکردستان ومریوان ، از جنوب دشت ذهاب ، از شرق دشت ماهیدشت واز غرب دشت شاره زور یا شهرزور.ودر وسط این چهار دشت منطقه کوهستانی وصعب العبور وجنگلی هورامان قرار گرفته است.

تاریخ

تاریخ هورامان به زمان سلسله پیشدادیان برمی گردد.هرچند که از آن تاریخ اطلاع چندانی دردست نیست با این حال اهالی هورامان خود را ازنسل اردشیر دراز دست ملقب به بهمن فرزند اسفندیار می دانند.

درتواریخ مذکور است که این منطقه همچون دیگر مناطق کردستان تا قرن 11 ق.م تحت سلطه دولت بابل بود. درزمان تگلات پالاسر اول(1100-1115 ق.م) سپاه آشور به ارمنستان حمله برده آنجا را فتح نمود سپس به حوالی دریاچه وان سپاه راند بعد از او آراد نیراری وفرزندش آشور بانی پال حملات اورا ادامه دادند ولی نتوانستند از کوههای زاکرس عبور کنند تنها توانستند منطقه هورامان را فتح نمایند. هورامان مدتها تحت سلطه دولت آشور بود .

دراین دوران بود که حروف ماسی موراتی درمیان کردان رواج داشته وبا این حروف کتابت نموده اند که تا قرون اولیه اسلام هم دربین هورامیها این خط رایج بوده است(تاریخ مردوخ).

در حدود قرن سوم پیش از میلاد اسکندر مقدونی به ایران حمله برد وتمام ایران رابه آتش کشید . هورامان از این غائله مستثنی نبود .اما هورامان تنها جایی بود که بصورت جدی دربرابر سیل خروشان سپاه اسکندر مقاومت کرد و مقاومت دلاور ایرانی آریوبرزن که با پرتاب سنگهای عظیم در تنگه دربند دزلی برروی سپاهیان اسکند موجب تلفات فراوانی برای آن سپاه شکست ناپذیر بود ، درکتابها مسطور است....

سپاهیان سلوکی بعد از تسلط برمنطقه درصدد محوکردن آثار تمدن ایران

 وجایگزینی فرهنگ یونانی برآمدند .تمام آتشکده ها را ویران ساختند ومردم را

 به پرستش الهه ها واصنام مجبور کردند.اگر چه هیچ نشانه ای از پرستش

 بت در این منطقه موجود نمی باشد اما گویا (الهه بل خدای آبها ) یکی از

الهه های یونانی بوده که مورد پرستش قرار می گرفته است. وامروزه هنوز

آثاری از آن باقی مانده ویکی از بزرگترین چمشه های آب معدنی دنیا

درهورامان به نام چشمه بل نمودی از اعتقاد به این این الهه دربین هورامیان

 است.

 برو ادامه

ادامه نوشته

یادش بخیر

                       راستش بچگیهای منم یه چیزی تو همین مایه ها بود.........

الهى واقفى

                       الهى واقفى    

                            صيدى هورامى

الهى  واقفى بر حال  زارم                  همى خوانم كه جز تو كس ندارم

الهى كرده ام بسيار تقصير                وز آن حسرت جفايت شرمسارم

الهى غرقه ام در بحرعصيان               بدست  رحمت  افكن  بر كنارم

الهى خاطر مرا جمع گردان                كه مسكين و پريشان روزگارم

الهى برگشا از غيب راهى                كه چندين سال من در انتظارم

الهى گر بخوانى ور برانى                  تو دانى  بنده  بى  اختيارم

الهى گر نه لطفت دست گيرم            كجا از شرمسارى سر برآرم

الهى  گر بياد  بى  نيازى                 دهى من چيستم مشت غبارم

الهى نفس و شيطان در كمينند           به توفيق عنايت كن حصارم

الهى راه مردان سخت راهيت            تو آسان بگذران در رهگذارم

الهى  وقت  مردن  لطف بنما             كه تا من جان به آسانى سپارم

الهى چون عزيزم كردى امروز             مكن فردا به نزد خويش خوارم

الهى بر  جنيد  ايمان  نگهدار             كه آنست اصل راه اعتبارم

الهى چون در اينجا بگذرانى               به فضل خود گناهان در گزارم

الهى  صيديم كن  صيد جنت              اگرچه بار عصيان صد هزارم

 

                                                                                 ( صيدى هورامى ؛ 1199_1265 هجرى)

 برگرفته از سایت زریا